OCHRONA DRÓG ODDECHOWYCH

Sprzęt chroniący drogi oddechowe przed substancjami chemicznymi i pyłami należy do ochron, które muszą posiadać III kategorię wg Dyrektywy 89/686/EWG, czyli należą do środków związanych z najwyższym ryzykiem utraty zdrowia. Jest to spowodowane tym, że wchłaniane do organizmu niebezpieczne substancje chemiczne mogą spowodować wiele chorób groźnych dla zdrowia i życia człowieka. Ze względu na szkodliwość potencjalnych niebezpiecznych czynników warunki na danym stanowisku pracy powinny być na bieżąco monitorowane i oceniane wg ściśle określonych procedur i przy pomocy odpowiednich urządzeń pomiarowych.

Wdychane przez pracownika powietrze musi być zdatne do oddychania, czyli powinny być spełnione podstawowe 3 warunki:
• - stężenie poszczególnych substancji w powietrzu nie może przekraczać dopuszczalnych norm,
• - temperatura wdychanego powietrza musi odpowiadać dopuszczalnej normie, w której człowiek może pracować,
• - zawartość tlenu we wdychanym powietrzu musi być wyższa niż 17% jego składu.

Podział sprzętu ochrony dróg oddechowych

Podział środków ochrony dróg oddechowych ustala norma PN-EN 133 Sprzęt ochrony układu oddechowego. Klasyfikacja została ustalona na podstawie zawartości substancji szkodliwych w powietrzu oraz ilości tlenu. Ze względu na rodzaj zagrożenia wyróżnia się następujące sytuacje:

• - występowanie w powietrzu szkodliwych substancji (pyły, gazy, opary itp).
• - niedobór w powietrzu tlenu (poniżej 17%).

Powyższa klasyfikacja w sposób istotny wpływa na metodę ochrony dróg oddechowych pracownika:
- oczyszczanie wdychanego powietrza (sprzęt oczyszczający),
- dostarczanie powietrza z niezależnego od otoczenia źródła (sprzęt izolujący).

Sprzęt oczyszczający

Oczyszczanie powietrza ze szkodliwych substancji chemicznych oraz pyłów odbywa się poprzez filtry, pochłaniacze i filtropochłaniacze.
Nie są one samodzielną ochroną, lecz wymagają dodatkowych elementów, jak np. półmasek, masek, kapturów, hełmów i in. Wyjątek stanowią jedynie półmaski jednorazowe.
Sprzęt oczyszczający może być dodatkowo wyposażony w elementy wspomagające lub wymuszające przepływ powietrza.

Sprzęt filtrujący składa się z części twarzowej oraz filtru, który oczyszcza wdychane powietrze z cząstek stałych (pyłów, dymów, drobnoustrojów itp.). Zgodnie z PN-EN 143 Sprzęt ochrony układu oddechowego. Wymagania, badanie, znakowanie filtry podzielono na 3 klasy ochrony, uwzględniając stopień ich skuteczności, tzn. ilość zatrzymanych szkodliwych substancji (poziom penetracji).

Filtry przeciwpyłowe do półmasek i masek całotwarzowych dzieli się na trzy klasy:

Sprzęt pochłaniający kompletowany jest z części twarzowych oraz pochłaniaczy. Stosowany jest w środowisku, gdzie istnieje zagrożenie zatrucia się substancjami chemicznymi w postaci gazów i oparów. Pochłaniacze klasyfikowane są na podstawie substancji, przed którymi mają chronić.

Podział pochłaniaczy gazowych wg klas i typów:

Sprzęt filtrująco-pochłaniający jest zazwyczaj kombinacją filtrów i pochłaniaczy, stanowi więc ochronę zarówno przed gazami, jak i cząstkami stałymi.

Sprzęt izolujący
Sprzęt izolujący od powietrza zawierającego szkodliwe czynniki lub pozbawionego wystarczającej ilości tlenu zapewnia dopływ powietrza z niezależnego źródła. Kategorię tę dzieli się na sprzęt izolujący:
- stacjonarny (aparaty wężowe sprężonego powietrza)
- autonomiczny (aparaty butlowe lub regeneracyjne).

Sprzęt izolujący zapewnia, że szkodliwe powietrze znajdujące się w danym środowisku pracy nie dotrze do płuc użytkownika.

Sprzęt ucieczkowy
Osobną grupę ochron dróg oddechowych stanowi tzw. sprzęt ucieczkowy, przeznaczony do stosowania podczas ewakuacji ze strefy zagrożenia. Nie jest to sprzęt do użytkowania podczas pracy, tylko w nagłych wypadkach, gdy należy jak najszybciej opuścić skażone środowisko.

Praktyczne zasady doboru środków ochrony dróg oddechowych

• - Czy są to ciała stałe czy gazy?
• - Jakie jest stężenie środka szkodliwego na stanowisku pracy?
• - Czy istnieje ryzyko niedotlenienia?

Czas pracy
Czas pracy ze środkami ochrony dróg oddechowych jest ograniczony ze względu na wyposażenie, np. ilość powietrza w butli, czy też, jak w przypadku stosowania filtrów i pochłaniaczy, gdy zanieczyszczenia są tak silne, że działanie ochronne zostaje ograniczone do kilku minut.

Czynniki klimatyczne
Ekstremalnie wysoka lub niska temperatura ma zły wpływ na organizm ludzki oraz na sprzęt ochronny. Sprzęt oczyszczający z zasilaniem bateryjnym będzie miał krótszy okres użytkowania w niskich temperaturach. Okres przydatności filtrów przeciwgazowych może ulec zmianie pod wpływem skrajnych temperatur lub podwyższonej wilgotności powietrza.

Widoczność i swoboda ruchów
Maski zakładane na twarz ograniczają w pewnym stopniu widoczność i bezpieczeństwo oraz zawężają pole widzenia, np. zwiększając ryzyko potknięcia się i upadku.
Sprzęt oczyszczający i aparaty powietrzne przenośne wpływają minimalnie na swobodę ruchów. Aparaty zasilane powietrzem z zewnątrz za pomocą przewodów niosą ryzyko zaklinowania się tego przewodu, podczas gdy sprzęty łączone wężem zmniejszają swobodę poruszania się i zwiększają ryzyko np. utkwienia węża w maszynach będących w ruchu itp.

Konieczność porozumiewania się i inne ochrony
Wmontowane membrany głosowe w maskach pełnych ułatwiają komunikację pomiędzy pracownikami. Jeżeli środek ochrony dróg oddechowych przykrywa także inne części ciała, np. oczy, musi być zbadane, czy stanowi dostateczną ochronę oczu do danego typu pracy. Takie same kryteria obowiązują dla środków ochrony słuchu.

Typy środków ochrony dróg oddechowych

Filtry krótkoczasowe
Właściwości ochronne tych filtrów są uzależnione w dużej mierze od materiału, z którego zostały wykonane. Powietrze przepływa przez materiał filtrujący podczas wdechu.
Powietrze wydychane przedostaje się przez materiał filtrujący lub przez zawór wydechowy.
Filtry zakrywają usta i nos.

Półmaski
Wdychane powietrze przepływa przez jeden lub kilka filtrów, pochłaniaczy lub filtropochłaniaczy w masce, natomiast wydychane przez zawór wydechowy. Kiedy filtry i pochłaniacze są zużyte, należy dokonać ich wymiany na nowe i umocować na masce.
Półmaska przykrywa brodę, usta i nos.

Maski pełne
Przepływ powietrza jest taki sam jak w półmaskach.
Maska przykrywa brodę, usta, nos i oczy. Maski pełne posiadają często standardowy gwint dla różnych filtrów i pochłaniaczy.

Środki ochrony dróg oddechowych wspomagane wentylatorem
Wdychane powietrze jest tłoczone przez wentylator (przez jeden lub kilka filtrów) do hełmu, części twarzowej lub kaptura.
Wentylator zasilany jest z reguły z baterii. Powietrze wydychane przepływa przez zawory wydechowe.

Środki ochrony dróg oddechowych zasilane powietrzem
Powietrze do oddychania pobierane jest z sieci (lub z przenośnej butli) i doprowadzane przez wąż do maski pełnej, kaptura, względnie do półmaski. Osobny filtr jest wymagany w celu oczyszczania powietrza, zanim dotrze ono do aparatu oddechowego.

DOBÓR FILTRÓW

Jeżeli dwie kolumny są zaznaczone w tabeli, oba filtry powinny być używane razem.

NORMY

EN136 Minimalne wymagania dla pełnych masek

Norma ta ustala minimalne wymagania pełnych masek dla sprzętu ochrony układu oddechowego. Zawiera ona badania laboratoryjne i praktyczne badania parametrów celem zapewnienia zgodności z poniższymi wymaganiami :

• - odporność na wyższe temperatury
• - odporność na uderzenia
• - odporność na kontakt z płomieniami
• - odporność na promieniowanie cieplne
• - odporność na rozciąganie
• - odporność na środki czyszczące i dezynfekcyjne

EN141 Filtry przeciw gazowe i połączone

Norma ta dotyczy filtrów przeciwgazowych i filtrów o funkcjach połączonych jako elementów składowych bezobsługowego sprzętu ochrony układu oddechowego. Zawiera ona badania laboratoryjne celem zapewnienia zgodności z następującymi wymaganiami :
- odporność na uderzenia, wyższe temperatury, wilgoć, środowisko korozyjne
- odporność mechaniczna
- opory oddychania.

EN149:2001 Półmaski filtrujące, chroniące przed cząstkami

Norma ta określa wymagane minimalne charakterystyki w odniesieniu do półmasek filtrujących, używanych jako sprzęt ochrony układu oddechowego przed cząstkami. Zawiera ona badania laboratoryjne i praktyczne badania parametrów celem zapewnienia zgodności z poniższymi wymaganiami :

• - odporność na uderzenia
• - odporność na środki czyszczące i dezynfekcyjne
• - odporność na kontakt z płomieniem
• - opory oddychania.

prEN149:2006 Półmaski filtrujące, chroniące przed cząstkami

Norma ta określa wymagane minimalne charakterystyki w odniesieniu do półmasek filtrujących, używanych jako sprzęt ochrony układu oddechowego przed cząstkami. Zawiera ona badania laboratoryjne i praktyczne badania parametrów celem zapewnienia zgodności z poniższymi wymaganiami :

• - odporność na uderzenia
• - odporność na środki czyszczące i dezynfekcyjne
• - odporność na kontakt z płomieniem
• - opory oddychania.

EN143 Filtry chroniące przed cząstkami.

Norma ta odnosi się do filtrów chroniących przed cząstkami, stanowiących elementy składowe bezobsługowego sprzętu ochrony układu oddechowego. Zawiera ona badania laboratoryjne celem zapewnienia zgodności z następującymi wymaganiami :

• - odporność na uderzenia, wyższe temperatury, wilgoć, środowisko korozyjne
• - odporność mechaniczna
• - opory oddychania.

EN405 Wymagania dla masek wyposażonych w filtry przeciwgazowe lub łączone.

Norma ta określa wymagania parametrów, metody badań i wymagania dotyczące oznakowania, stosowane do półmasek filtrujących wyposażonych w zawory i filtry przeciwgazowe lub filtry o funkcjach połączonych, używane jako sprzęt ochrony układu oddechowego. Zawiera ona praktyczne badania parametrów i badania laboratoryjne celem zapewnienia zgodności z następującymi specyfikacjami :

• - odporność na różne działania i na zużycie
• - odporność na uderzenia
• - opory oddychania
• - odporność na kontakt z płomieniem.